AS 9100 Danışmanlığı | Havacılık ve Savunma Kalite Yönetim Sistemi

AS 9100 Nedir?

AS 9100, havacılık, uzay ve savunma (HUS) sektörü için geliştirilmiş uluslararası kalite yönetim sistemi standardıdır. ISO 9001 temel alınarak oluşturulmuş olan AS 9100, sektöre özgü ek gereksinimler içerir: sahte parça önleme, ürün güvenliği, izlenebilirlik ve konfigürasyon yönetimi bunların başında gelir.

Standard, SAE International ve IAQG (Uluslararası Havacılık Kalite Grubu) tarafından yönetilmekte; Airbus, Boeing, Lockheed Martin ve TUSAŞ gibi tier-1 üreticilerin tedarikçi kalkınma programlarında zorunlu koşul olarak yer almaktadır.

AS 9100 ile ISO 9001 Arasındaki Temel Farklar

• Risk Yönetimi: AS 9100, operasyonel ve tasarım risklerini daha kapsamlı ele alır.
• Sahte/Şüpheli Parça Önleme: ISO 9001’de olmayan özel maddeler içerir.
• İzlenebilirlik: Parça, malzeme ve işlem bazında tam izlenebilirlik zorunludur.
• Konfigürasyon Yönetimi: Ürün konfigürasyonunun kontrolü ve değişiklik yönetimi ele alınır.
• İlk Makale Tetkiki (FAI): AS9102 ile birlikte ilk ürün doğrulaması gereklidir.
• Tedarikçi Yönetimi: Tedarikçi onay ve izleme gereksinimleri daha katıdır.

AS 9100 Rev D (AS9100:2016) — Güncel Revizyon

AS 9100’ün yürürlükteki güncel sürümü Rev D (AS9100:2016)‘dir; Türkiye ve Avrupa’da EN 9100:2018 olarak da anılır. Bu revizyon, ISO 9001:2015’in Annex SL yüksek seviye yapısına tam uyumlu hale getirilmiş; ürün güvenliği, sahte parça önleme ve etik davranış gereksinimleri belirgin şekilde güçlendirilmiştir. Standardı IAQG (Uluslararası Havacılık ve Uzay Kalite Grubu) yönetir ve akredite belgelendirme kuruluşları IAQG OASIS veri tabanına kaydedilir.

AS 9100 ile ISO 9001 Farkı: ~100 Ek Gereksinim

AS 9100, ISO 9001’in tüm maddelerini içerir ve üzerine havacılık-savunmaya özgü yaklaşık 100 ek gereksinim ekler. Öne çıkan teknik farklar:

• Konfigürasyon Yönetimi: Ürün konfigürasyonunun tanımlanması, izlenmesi ve değişiklik kontrolü.
• İlk Ürün Muayenesi (FAI / AS9102): Seri üretim öncesi ilk parçanın tam doğrulanması zorunludur.
• Sahte / Şüpheli Parça Önleme: Tedarik zincirinde sahte parça riskinin yönetilmesi. Gerçek vaka: AOG Technics skandalı →
• FOD (Yabancı Madde Hasarı) Önleme: Üretim ve montaj ortamında yabancı madde kontrolü.
• Risk Yönetimi: Operasyonel risklerin süreç bazında sistematik yönetimi.
• Kritik Parça ve Özel Süreç Yönetimi: Emniyet açısından kritik özelliklerin kontrolü.
• Ürün Güvenliği: Ürünün kullanım ömrü boyunca güvenliğinin güvence altına alınması.

Not: AS 9100 belgelendirmesi için işletmenin önce sağlam bir ISO 9001 kalite altyapısına sahip olması beklenir.

AS 9100 Belgesi Kimler İçin Gereklidir?

Aşağıdaki firmalar için AS 9100 belgesi kritik öneme sahiptir:

• Havacılık ve uzay aracı yapısal bileşen üreticileri
• Savunma sanayi tedarikçileri (ASELSAN, ROKETSAN, STM vb. tedarik zinciri)
• Uçak bakım, onarım ve revizyon (MRO) şirketleri
• Uçak motoru ve aksesuar üreticileri
• TUSAŞ, TAI ve Türk Havacılık endüstrisi tedarikçileri
• NATO ve kamu savunma projeleri için çalışan KOBİ’ler

TUSAŞ, TEI, ROKETSAN ve ASELSAN Tedarikçiliği

Türkiye havacılık ve savunma sanayinde TUSAŞ (TAI), TEI, ROKETSAN, ASELSAN ve STM gibi ana yüklenicilerin onaylı tedarikçi (QPL / AVL) listelerinde yer alabilmek için AS 9100 belgesi çoğu zaman ön koşuldur. Bu firmaların tedarik zincirine girmek isteyen KOBİ’ler için AS 9100, sadece bir kalite belgesi değil, pazara giriş anahtarıdır. NATO ve kamu savunma projelerinde de AS 9100 sertifikasyonu rekabetçi tekliflerde belirleyici olur.

AS 9100 Danışmanlık Süreci

AS 9100 belgelendirme süreci ortalama 6 ila 18 ay sürer. Firmanın mevcut kalite olgunluğu bu süreyi doğrudan etkiler. Süreç şu aşamalardan oluşur:

1. Boşluk Analizi (Gap Analysis): Mevcut durumun AS 9100 gereksinimleriyle karşılaştırılması.
2. Proje Planlaması: Belgelendirme takvimi, sorumluluklar ve kaynak planı.
3. Doküman Geliştirme: Kalite el kitabı, prosedürler, iş talimatları ve formlar.
4. Eğitim: Üst yönetim, iç tetkikçiler ve saha personeli eğitimleri.
5. Pilot Uygulama: Süreçlerin sahaya alınması ve kayıt oluşturulması.
6. İç Tetkik: Bağımsız iç tetkik ve yönetimin gözden geçirmesi.
7. Belgelendirme Tetkiki (3. Taraf): Akredite belgelendirme kuruluşu tetkiki (Aşama 1 + Aşama 2).

AS 9100 Belgesi Maliyeti, Süresi ve Geçerliliği

Süreç süresi: Firmanın mevcut kalite olgunluğuna göre belgelendirme ortalama 6 ila 12 ay sürer (sıfırdan kuran firmalarda 18 aya kadar çıkabilir).

Maliyet: AS 9100 belgesi maliyeti tek bir sabit rakam değildir; firma büyüklüğü, çalışan sayısı, saha sayısı, mevcut sistem olgunluğu ve danışmanlık kapsamına göre belirlenir. Belgelendirme tetkik ücreti ve danışmanlık ücreti ayrı kalemlerdir.

Belge geçerliliği: AS 9100 belgesi 3 yıl geçerlidir; bu süre boyunca her yıl gözetim (ara) denetimi yapılır ve 3 yıl sonunda yeniden belgelendirme tetkiki gerçekleştirilir.

AS 9100 Standart Maddeleri (Madde Yapısı)

AS 9100 standardı, ISO 9001:2015’in Annex SL Yüksek Seviye Yapısı üzerine kuruludur ve aynı 10 maddelik iskeleti kullanır:

• Madde 4 — Kuruluşun Bağlamı: İç/dış konular, ilgili taraflar, KYS kapsamı.
• Madde 5 — Liderlik: Üst yönetim taahhüdü, kalite politikası, ürün güvenliği ve etik.
• Madde 6 — Planlama: Risk ve fırsatlar, kalite hedefleri.
• Madde 7 — Destek: Kaynaklar, yetkinlik, dokümante edilmiş bilgi.
• Madde 8 — Operasyon: Havacılığa özgü maddelerin yoğunlaştığı bölüm — konfigürasyon yönetimi, ilk ürün muayenesi (FAI/AS9102), sahte parça önleme, FOD.
• Madde 9 — Performans Değerlendirme: İzleme, iç tetkik, yönetimin gözden geçirmesi.
• Madde 10 — İyileştirme: Uygunsuzluk, düzeltici faaliyet, sürekli iyileştirme.

AS 9100 standardının tam metni SAE International ve IAQG tarafından yayımlanır; ücretsiz resmî PDF olarak dağıtılmaz, akredite kaynaklardan temin edilir.

AS 9100 Eğitimleri ve İç Tetkikçi Eğitimi

AS 9100 belgelendirme sürecinin başarısı, ekibin standardı doğru anlamasına bağlıdır. Sunduğum eğitimler:

• AS 9100 Temel/Bilgilendirme Eğitimi: Standardın gereksinimleri ve ISO 9001’den farkları.
• AS 9100 İç Tetkikçi Eğitimi: Havacılık-savunmaya özgü risk ve kontrol noktalarına göre etkin iç tetkik; sertifikalı iç tetkikçi yetiştirme.
• Üst Yönetim ve Saha Personeli Eğitimleri: Konfigürasyon yönetimi, FAI, sahte parça ve FOD önleme uygulamaları.

AS 9100 Kalite El Kitabı ve Dokümantasyon

AS 9100 dokümantasyonu, standardın gereksinimlerini sahaya taşıyan temel yapı taşıdır. Hazırladığım dokümanlar (Türkçe/İngilizce):

• AS 9100 Kalite El Kitabı — kapsam, süreç etkileşimleri ve politika.
• Prosedürler, iş talimatları, görev tanımları ve formlar.
• Konfigürasyon yönetimi, FAI (AS9102) ve sahte parça önleme dokümanları.
• Risk yönetimi ve izlenebilirlik kayıt şablonları.

AS 9100 İç Tetkik Hazırlığı

İç tetkik, belgelendirme sürecinin kritik adımlarından biridir. Etkin bir AS 9100 iç tetkiki için:

• Tetkikçilerin AS 9100 gereksinimlerini derinlemesine bilmesi gerekir.
• Havacılık sektörüne özgü risk ve kontrol noktalarına odaklanılmalıdır.
• Sahte parça, izlenebilirlik ve konfigürasyon kontrolleri öncelikli tetkik alanlarıdır.
• Tetkik bulguları düzeltici faaliyet sistemine entegre edilmelidir.

AS 9100 ve IATF 16949 Birlikte Yönetimi

Hem otomotiv hem havacılık-savunma sektörüne hizmet veren firmalar, AS 9100 ve IATF 16949 entegre yönetim sistemi kurarak denetim maliyetlerini ve doküman yükünü azaltabilir. Her iki standard da ISO 9001 temelli olduğundan ortak süreç altyapısı oluşturulabilir.

---

AS 9100 Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

AS 9100 belgesi ne kadar sürede alınır?

Firmanın mevcut kalite altyapısına bağlı olarak ortalama 6-12 ay sürer; sistemi sıfırdan kuran firmalarda 18 aya kadar uzayabilir.

AS 9100 belgesi kaç yıl geçerlidir?

Belge 3 yıl geçerlidir. Her yıl gözetim denetimi yapılır, 3 yıl sonunda yeniden belgelendirme tetkiki gerçekleştirilir.

ISO 9001 olmadan AS 9100 alınabilir mi?

AS 9100, ISO 9001 maddelerini kapsar; bu nedenle önce sağlam bir ISO 9001 kalite altyapısı kurmak süreci hızlandırır ve başarı şansını artırır.

AS 9100 Rev D nedir?

AS 9100 standardının yürürlükteki güncel sürümüdür (AS9100:2016 / EN 9100:2018). ISO 9001:2015 yapısına uyumludur ve ürün güvenliği ile sahte parça önleme gereksinimlerini güçlendirir.

TUSAŞ veya ASELSAN tedarikçisi olmak için AS 9100 zorunlu mu?

Bu ana yüklenicilerin onaylı tedarikçi listelerine girmek için AS 9100 belgesi çoğu zaman ön koşuldur ve rekabette belirleyici olur.

AS 9100 ile ISO 9001 arasındaki temel fark nedir?

AS 9100, ISO 9001 gereksinimlerinin tümüne ek olarak yaklaşık 100 havacılığa özgü madde içerir: konfigürasyon yönetimi, FAI (ilk ürün muayenesi), sahte parça ve FOD önleme, kritik parça kontrolü gibi.

AS 9100 belgesi maliyeti nedir?

Maliyet; firma büyüklüğü, saha sayısı, mevcut sistem olgunluğu ve danışmanlık kapsamına göre belirlenir. Belgelendirme tetkik ücreti ile danışmanlık ücreti ayrı kalemlerdir.

AS 9100 açılımı nedir?

AS, “Aerospace Standard” (Havacılık Standardı) kısaltmasıdır. AS 9100, havacılık-uzay-savunma için ISO 9001 temelli uluslararası kalite yönetim sistemi standardıdır (Avrupa standardı olarak EN 9100).

AS 9100 belgesi nasıl alınır?

Süreç: boşluk analizi → dokümantasyon (kalite el kitabı, prosedürler) → personel eğitimi → iç tetkik → akredite kuruluşla belgelendirme tetkiki (Aşama 1 + Aşama 2). Danışmanlıkla bu süreç uçtan uca yönetilir.

AS 9100 standardının maddeleri nelerdir?

ISO 9001:2015 yapısındaki Madde 4-10 (Bağlam, Liderlik, Planlama, Destek, Operasyon, Performans Değerlendirme, İyileştirme) üzerine havacılığa özgü ~100 ek gereksinim eklenir.

AS 9100 standardı PDF olarak nereden alınır?

Standardın tam metni SAE International ve IAQG tarafından satılır; ücretsiz resmî PDF dağıtılmaz. Uygulama için kalite el kitabı ve prosedürler danışmanlıkla hazırlanır.

AS 9100 iç tetkikçi eğitimi alıyor musunuz?

Evet. AS 9100 iç tetkikçi eğitimi ve sertifikasyonu danışmanlık kapsamımdadır; ekibiniz havacılığa özgü tetkik tekniklerini öğrenir.

AS 9100 vs AS 9110 vs AS 9120 Farkı

AS serisi, havacılık-savunma tedarik zincirindeki farklı iş kollarına yöneliktir. Üçü de ISO 9001 temellidir; fark, hedef kitlededir:

Standart	Kime yönelik?	Odak
AS 9100	Üreticiler (havacılık, uzay, savunma)	Tasarım ve üretim kalitesi
AS 9110	Bakım, onarım, revizyon (MRO) kuruluşları	Bakım süreçleri ve emniyet
AS 9120	Distribütörler ve aracılar (stokçu)	İzlenebilirlik ve sahte parça önleme

AS Serisi: İlgili Havacilik Standartlari

AS 9100, havacilik ve savunma sektöründeki farkli iş kollarına yönelik alt standartlar içermektedir. Firmalar faaliyet alanına göre AS 9110 ya da AS 9120 belgesine de ihtiyaç duyabilir:

AS 9100 Danışmanlık Hizmeti

20+ yıllık havacılık ve savunma tedarik zinciri deneyimiyle AS 9100 belgelendirme sürecinizde yanınızdayım. Sunduğum hizmetler:

• Boşluk analizi ve yol haritası hazırlama
• Kalite yönetim sistemi dokümantasyonu (Türkçe/İngilizce)
• İç tetkikçi eğitimi ve sertifikasyonu
• Belgelendirme tetkiki öncesi hazırlık ve simülasyon tetkikleri
• IATF 16949 ile entegre sistem kurulumu
• Tedarikçi geliştirme programları

Ücretsiz ön değerlendirme için iletişime geçin.

AS 9100 Rehberleri

• AS 9100 Belgesi Fiyatı ve Maliyeti — maliyeti belirleyen faktörler ve kalemler.
• AS 9100 Belgelendirme Tetkiki — Aşama 1, Aşama 2 ve gözetim denetimleri.
• İlk Ürün Muayenesi (FAI / AS9102) — havacılıkta ilk parça doğrulaması.